maciek1

Partnerzy

podkarpacie
ustrzyki
izagorz-jpg
etyrawa-jpg
zarszyn
besko
lesko
zarszyn
brzozow
wbieszczadach.net
wsanok

Zostań

Zostań fotoreporterem ekomancza.pl Byłeś świadkiem zdarzenia? Masz zdjęcia, nakręciłeś film bądź napisałeś ciekawy artykuł i chcesz go opublikować? Bądź pierwszy i napisz do nas!
Kontakt z redakcją:

E-mail: redakcja@ekomancza.pl

Tel. 502 920 384
Tel. 782 795 602
 

Smolnik

Smolnik leży na wysokości 350 m n.p.m., w dolinie Osławy, w tzw. Obniżeniu Woli Michowej, na wschód od Nowego Łupkowa. Na zachodzie wznosi się Maguryczne (884 m n.p.m.), a na północnym-wschodzie Kiczera (665 m n.p.m.).

Miejscowość, której nazwa wywodzi się najprawdopodobniej od leśnej smolarni, która istniała tu przed założeniem osady, założono na prawie wołoskim na terenie zalesionym. Przywilej lokacyjny wydał starosta sanocki, Mikołaj Kamieniecki, hetman koronny i wojewoda krakowski 12 września 1511 roku. Pierwszym zasadźcą był Jacek Kulczycki. Smolnik wchodził w skład dóbr królewskich "Na Beskidzie" i według dokumentu lokacyjnego obszar wsi obejmował ujście potoku Duszatyńskiego (obecnie Olchowy), źródła Osławy, na których później powstało osiem innych osad. Smolnik był trzecią wsią, która powstała na tym obszarze i zarazem największą górską osadą starostwa sanockiego. Wcześniej założono Radoszyce i Szczawne. Osadników wsi obejmowała 24-letnia wolnizna oraz panowało w niej prawo, mówiące o tym, że każdy zbieg, który schroni się w Smolniku i zamieszka w nim na stałe, nie może być zadenuncjowany.

Według dokumentu lustracyjnego z 1565 roku w Smolniku uprawiano 28 i 3/4 łanu kmiecego, 1 łan kniazi i 1 łan popa. Tę sytuację zmienił najazd Jerzego Rakoczego w 1657 roku. Po spustoszeniu wsi, ostało się jedynie 4 łany. Zniszczenia dopełnił napad hordy węgierskich tołhajów w 1686 roku. Poniesione straty oszacowano na 2000 złotych.

W okresie I wojny światowej, w grudniu 1914 roku w ramach operacji "Krautwald" toczono w okolicy Smolnika boje. Walki pozycyjne prowadzono również przez zimę 1915 roku w rejonie Wysokiego Działu i na głównym wododziale. W marcu austriackie oddziały na próżno próbowały wyprzeć Rosjan i odblokować twierdzę przemyską. Wojsko rosyjskie udało się odepchnąć dopiero po majowej bitwie gorlickiej.

10 września 1939 roku do doliny górnej Osławy na krótko weszły od strony Przełęczy Łupkowskiej oddziały słowackie, które szybko zastąpiło wojsko niemieckie. W 1944 roku trwały tutaj krótkie walki. Po wojnie w latach 1945-1947 obszar Smolnika nękały sotnie UPA.

Według spisu z 1921 roku Smolnik zamieszkiwało 949 mieszkańców, w tym 890 grekokatolików, 12 katolików i 47 osób wyznania mojżeszowego. Istniało 168 domów. W latach 40 nastąpiły wysiedlenia, w wyniku których pozostało we wsi tylko kilka rodzin. Niektórzy powrócili po 1956 roku, reszta pozostała w okolicach Samboru, Jawora i Chyrowa na Ukrainie. Obecnie Smolnik liczy ponad 150 mieszkańców.

Murowaną cerkiew parafialną pod wezwaniem św. Mikołaja wybudowano w stylu barokowo-klasycystycznym w 1806 roku na miejscu dawnej z 1744 roku, a konsekrowano w 1846 roku . Od 1969 roku funkcjonuje jako filialny kościół rzymskokatolicki. Służy zarówno katolikom jak i grekokatolikom. Prace odnawiające przeprowadzono w 1930 roku. W trakcie walk ucierpiała wieża i dach. Wnętrze cerkwi pokrywa polichromia ornamentalna i figuralna, zachował się wystrój z głównym ołtarzem, czterema ołtarzami bocznymi, ikonostasem, rzeźbami i malowidłami. Ze świątyni skradziono 12 prazdników i ikonę z wizerunkiem jednego z Apostołów. Na ścianie zachowały się epitafia inskrypcyjne parocha księdza Bazylego Ławrowskiego, dziekana baligrodzkiego i właściciela wsi, który zmarł w 1813 roku oraz jego małżonki, Pelagii z Terlickich, zmarłej w 1819 roku.

W pobliżu cerkwi znajduje się murowana dzwonnica, wybudowana na planie kwadratu, składająca się z dwóch kondygnacji i pokryta dachem namiotowym, a także cmentarz ze starymi i nowymi nagrobkami. Kierując się na północny wschód, można natrafić na drugi cmentarz, miejsce spoczynku zmarłych na cholerę w XIX wieku.

Obecnie Smolnik jest osadą leśno-rolniczą, w której zachowało się kilka łemkowskich chyży, na dachach których strzechę zmieniono na blachę lub eternit, dwa spichlerzyki i murowana kapliczka z kamienia z XIX wieku. W latach 1958-1959 przeprowadzono tutaj kolejkę wąskotorową, która teraz jeździ w sezonie na trasie Majdan-Smolnik. W miejscowości znajduje się bar, pole namiotowe. Funkcjonuje połączenie PKS do Cisnej i Sanoka.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009