maciek1

Partnerzy

podkarpacie
ustrzyki
izagorz-jpg
etyrawa-jpg
zarszyn
besko
lesko
zarszyn
brzozow
wbieszczadach.net
wsanok

Zostań

Zostań fotoreporterem ekomancza.pl Byłeś świadkiem zdarzenia? Masz zdjęcia, nakręciłeś film bądź napisałeś ciekawy artykuł i chcesz go opublikować? Bądź pierwszy i napisz do nas!
Kontakt z redakcją:

E-mail: redakcja@ekomancza.pl

Tel. 502 920 384
Tel. 782 795 602
 

Rzepedź

Rzepedź jest miejscowością położoną na wysokości 420-470 m n.p.m., otoczoną jodłowo-bukowymi lasami i łąkami. Dolinę, w której jest umiejscowiona, otaczają wzgórza, na południu wznosi się Jasieniowa ze szczytami Sokolisk (636 m n.p.m.) i Korotyńskiej (611 m n.p.m.), od zachodu pasmo Kamienia (771 m n.p.m.) ze wzniesieniami 666 i 673 m n.p.m., na północy wzgórza o wysokości 566 m n.p.m. i ku zachodowi Rzepedka (706 m n.p.m.) oraz od wschodu pasma Suliły (757 m n.p.m.).

Rzepedź istniała już w 1517 roku, jednak akt lokacyjny wydał starosta sanocki, Mikołaj Wolski w 1526 roku Jaroszowi Miejszewskiego. Wieś funkcjonowała na prawie wołoskim i należała do dóbr królewskich. W 1565 roku liczyła 22 łany kmiece, 1 łan kniazi i 1 łan popowski. W 1657 roku po najeździe Jerzego Rakoczego ocalało tylko 2 i pół łanu. W okresie zaborów Rzepedź stanowiła część rządowych dóbr kameralnych. Dopiero początkiem XIX wieku wieś kupił Jan Kanty Podolecki (1800-1855), który był działaczem niepodległościowym, publicystą, poetą, uczestnikiem powstania listopadowego i wydarzeń 1848 roku we Lwowie. W latach 30 XIX wieku Rzepedź stała się majątkiem Stanisława Niezabitowskiego, przyjaciela Michała Grobelewskiego, gospodarza pobliskiego Szczawna. Niezabitowski, który jako oficer wojsk polskich walczył w powstaniu listopadowym, po jego upadku zamieszkał w Rzepedzi na stałe.

W czasie I wojny światowej miały tutaj miejsce walki o wschodnią część grzbietu Kamienia i w paśmie Suliły. Nazwa jednej z łąk, Krwawy Łaz, pochodzi rzekomo od krwawych potyczek, które się tutaj rozegrały. Bardziej jednak prawdopodobne jest tłumaczenie, że jej pierwotna nazwa brzmiała Korowij, czyli Krowi.

Tak jak i inne miejscowości w tym rejonie, Rzepedź przynależała do "Republiki Komańczańskiej" na przełomie 1918/1919 roku.

W latach międzywojennych jeden z właścicieli pobliskich majątków, Stanisław Potocki z Rymanowa zainicjował budowę leśnej kolejki wąskotorowej z Rzepedzi do Mikowa, którą wożono drewno z lasów z masywu Chryszczatej.

Nazwa miejscowości pochodzi od wołoskiego (rumuńskiego) słowa "repede", które oznacza szybki, bystry potok. Sama Rzepedź kiedyś dzieliła się na dwie części: stara wieś nad potokiem Rzepedka i osiedle przemysłowe u zbiegu Osławy i Osławicy.

Według spisu z 1921 roku w Rzepedzi w 141 domach mieszkało 817 osób, w tym: 745 grekokatolików, 44 katolików obrządku rzymskiego, 28 osób wyznania mojżeszowego. Po zakończeniu II wojny światowej miejscową ludność wysiedlono w ramach Akcji "Wisła". We wsi pozwolono pozostać rodzinom leśników i kolejarzy. Część wysiedlonych powróciła na te tereny po 1956 roku.

Drewniana cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Mikołaja została wzniesiona w 1824 roku i należy do trzech ocalałych świątyń typu wschodniołemkowskiego. Wewnątrz znajduje się zdekompletowany ikonostas, uzupełniony i przemalowany przez Josypa Bukowczyka oraz polichromia z 1896 roku. W tym samym roku odnowiono i zmieniono konstrukcję dachu. Mimo, że po 1949 roku pełniła funkcję kościoła rzymskokatolickiego, teraz z powrotem służy grekokatolikom. Obok świątyni umiejscowiona jest drewniana dzwonnica, słupowo-ramowa z 1824 roku, wybudowana na planie kwadratu i wkomponowana w kamienne ogrodzenie. Dach dzwonnicy jest dachem namiotowym ze ślepą latarnią. W pobliżu znajduje się również cmentarz z przykładami ludowej kamieniarki, na którym można zobaczyć nagrobek Stanisława Niezabitowskiego. Powyżej cerkwi umiejscowiono pięć kamiennych krzyży na kamiennych postumentach.

Poniżej murowanego kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Maksymiliana Kolbe, który poświęcono w 1982 roku, między zakładami a wsią, w przysiółku Zajniczki, stoi murowana kapliczka pod wezwaniem św. Eliasza z oryginalnym hełmem z lat 30 XX wieku. W Rzepedzi znajduje się także grób zmarłego biskupa greckokatolickiego diecezji gdańsko-wrocławskiej, Teodora Majkowicza.

Rozwój wsi nastąpił pod koniec lat 50 XX wieku. Na mocy uchwały Rady Ministrów nr 271/59/ z 21 czerwca 1959 roku, w widłach Osławy i Osławicy, na terenie przysiółka wsi Turzańsk rozpoczęto budowę Bieszczadzkich Zakładów Drzewnych w Rzepedzi. Ukończono ją w 1962 roku. Zakład przemysłowy stał się jednym z największych w tym rejonie i zapewniał pracę ponad 700 osobom. Obok budynków fabrycznych powstało osiedle mieszkaniowe dla pracowników, a tuż przy nim zaplecze handlowo-usługowe. Zakład zajmował się produkcją tartaczną, wytwarzał płyty wiórowe i sztuczny dym wędzarniczy. Po czasach świetności, w latach 90 Zakłady zlikwidowano, a następnie sprzedano spółce "Nowy Styl", która produkuje elementy do krzeseł.

Rzepedź obecnie jest wsią rolniczą, w której zachowało się kilka chat łemkowskich. Znajdują się w niej kawiarnia, bar, sklepy spożywcze i przemysłowe, schronisko młodzieżowe, ośrodek wypoczynkowy "Pod Suliłą", szkoła, ośrodek zdrowia, apteka oraz linia drogowa i kolejowa, która łączy Zagórz z Komańczą i Łupkowem. Miejscowość liczy około 1400 mieszkańców i jest największa w gminie. W okolicy powstaje rezerwat przyrody nieożywionej "Kamień nad Rzepedzią" o powierzchni 91,83 ha, obejmujący ochroną ostańce, wychodnie skalne i skałki w grzbietowej partii Kamienia.

 

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009